Category Archives: Bài viết

Chuyên môn hóa hay Đa dạng hóa?

by

0

Nói đến những cụm từ này có lẽ suy nghĩ đầu tiên của chúng ta là về việc kinh doanh đặc biệt là câu chuyện của nhiều công ty, tập đoàn lớn đang lao đao trong năm qua. Thế nhưng, nếu xét ở góc độ cá nhân, chúng ta cũng sẽ có một số nhìn nhận khá thú vị.
Chúng ta đang chuyên môn hóa hay đa dạng hóa?
Cũng như việc kinh doanh, những công ty chuyên môn hóa là những đơn vị tập trung việc kinh doanh mình ở một lĩnh vực, hoặc một khâu trong toàn bộ chuỗi giá trị của ngành mà công ty mình có khả năng tạo ra giá trị cao nhất. Những tổ chức này thường đặt mục tiêu dẫn đầu ngành về thị phần, uy tín và nếu họ thật sự chuyên tâm về điều này cũng như có chất lượng sản phẩm và chiến lược tốt, thông thường sẽ gặt hái những kết quả nhất định. Tương tự như thế, một cá nhân chuyên môn hóa sẽ tập trung phát huy năng lực ở vị trí, chuyên môn mà anh ta mạnh nhất, có lợi thế cạnh tranh nhất. Họ không ham biết nhiều mà chú trọng về đào sâu lĩnh vực mình đã chọn. Chân dung dễ nhận ra họ nhất đó là hình ảnh các chuyên gia, học giả, nhà nghiên cứu trong các ngành nghề. Loại quyền lực và cái họ “bán” để có thu nhập chính là kiến thức. Họ dễ dàng để được định vị trong tổ chức, cộng đồng hoặc đám đông bởi lẽ khi nhắc đến lĩnh vực đó, ngành nghề đó thì người ta sẽ nghĩ ngay tới họ chẳng hạn như nhắc tới công nghệ ta nói về Bill Gates, nhắc tới sáng tạo ta nói về Steve Jobs, nhắc tới quản trị ta nói về Peter Drucker, hay ở Việt Nam, nhắc tới âm nhạc dân tộc ta nói về GS. Trần Văn Khê, nhắc đến toán học ta nói về GS. Ngô Bảo Châu,… Những cá nhân theo típ này, dù có thể chỉ với một thế mạnh, sở trường nào đó, nhưng nếu biết đầu tư, phát huy và bỏ công sức, tâm huyết, đam mê cho nó, họ vẫn có thể khẳng định bản thân, làm giàu cho chính mình thậm chí trở thành người dẫn dắt trong chính công việc họ đã chọn.
Nói về đa dạng hóa thì lại nhắc đến câu chuyện khác. Nếu chuyên môn hóa là tập trung và giỏi trong một chuyên môn, lĩnh vực nào đó thì đa dạng hóa lại là đầu tư trong nhiều lĩnh vực, nhiều khâu thấy mình có khả năng làm. Những cá nhân đi theo hướng đa dạng hóa thông thường có thể làm tốt nhiều chuyên môn, có khả năng lĩnh hội kiến thức nhiều ngành nghề, chẳng hạn như bán hàng cũng giỏi, PR cũng tốt, chăm sóc khách hàng cũng ngon mà Marketing cũng được. Họ có thuận lợi là có khả năng thích ứng cao trong công việc, linh hoạt chuyển hóa vị trí, chuyên môn khi công việc yêu cầu hoặc công ty thiếu thốn nhân sự. Họ là được xem như giải pháp thay thế, là trợ thủ đắc lực đặc biệt cho các ông chủ trong các công ty nhỏ, siêu nhỏ. Theo nhịp sống năng động của thời đại cũng như sự ra đời ồ ạt của nhiều quy mô công ty, đặc biệt là các công ty nhỏ, những nhân lực này trở thành nguồn cung cần thiết đáp ứng cho nhu cầu chung. Biết cách sử dụng các khả năng của mình, họ có khả năng xoay sở tốt trong bối cảnh tổ chức có sự thay đổi nhân sự, vị trí hoặc công việc yêu cầu tính linh hoạt cao, doanh nghiệp hướng đến khách hàng, quản lý theo MBO. Điển hình thường gặp của nhóm người này là các bạn học quản trị kinh doanh, các chuyên ngành mang tính tổng hợp cao.
Nếu bạn đang chuyên môn hóa hoặc đa dạng hóa?
Như đã trao đổi ở trên, chúng ta có thể thấy mỗi nhóm sẽ có những ưu khuyết điểm riêng. Điều đó có nghĩa là, dù bạn đang thuộc nhóm nào thì hãy vẫn cứ tự tin là mình có những cơ hội riêng trong công việc và con đường thành công.

Với nhóm chuyên môn hóa, bạn là nguồn nhân sự không thể thiếu trong các công ty, tập đoàn lớn có hệ thống tổ chức, ban bệ chặt chẽ hoặc những doanh nghiệp vận hành theo MBP. Khi thuộc nhóm này, điều cần lưu ý là sự tập trung và nghiêm túc phát triển chuyên môn với tâm thế phải là chuyên gia số 1 trong việc bạn đang làm. Chỉ có như vậy, bạn mới tạo ra giá trị thật, duy trì được “lợi thế cạnh tranh” của chính mình.

Với nhóm đa dạng hóa, bạn sẽ có lợi thế khi được cất nhắc lên các vị trí quản lý hoặc trợ lý so với các bạn nhóm chuyên môn, tất nhiên phải với điều kiện là bạn phải có năng lực THẬT. Thật được hiểu ở đây là những hành vi, thái độ, khả năng, kiến thức và các kết quả nền tảng phù hợp với vị trí đó. Chẳng hạn nếu bạn được xem xét cho vị trí quản lý (cấp trung hoặc cấp cao) thì đòi hỏi bạn nắm quy luật cơ bản của các chuyên môn hoạt động dưới tầm quản lý cũng như có cái nhìn tổng quát về bối cảnh, có tư duy hệ thống, khả năng nắm bắt vấn đề, có kết quả thực hiện công việc tốt trong công việc đã và đang làm,… Còn những trường hợp bạn biết nhiều mà những cái biết đó có liên kết rất mỏng manh hoặc không phù hợp với yêu cầu của tổ chức (ví dụ như biết về khảo cổ, biết về toán học, biết về may mặc, biết về hóa dầu, mỗi món biết và đam mê một ít) thì bạn sẽ gặp khá nhiều khó khăn trong việc phát triển nghề nghiệp hoặc thăng tiến (điều này cũng giống như câu chuyện của nhiều công ty đầu tư tràn lan nhiều lĩnh vực đòi hỏi những chuyên môn quá chuyên biệt và quá khác biệt thì sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc phát triển bền vững).

Chuyên môn hóa và đa dạng hóa, cái nào “ngon” hơn?

Câu trả lời ở đây theo thiển ý của người viết là không có cái nào “ngon” hơn cái nào mà mỗi cái đều có đặc sắc riêng. Xét ở một thời điểm cụ thể với một cá nhân cụ thể thì có thể có sự chuyển hóa trước sau chứ không hẳn là sự vượt trội. Chẳng hạn, khi bạn còn mông lung về chính mình (điểm mạnh yếu, đam mê) thì thông thường đa số sẽ chọn hướng đa dạng hóa, tức là trải nghiệm ở nhiều lĩnh vực, nhiều chuyên môn để mong muốn thông qua quá trình đó sẽ nhận ra điều mình có thể làm, làm tốt và thích làm. Sau khi đã tìm được câu trả lời, nhiều bạn sẽ chọn đầu tư chuyên sâu vào chuyên môn, lĩnh vực đã chọn để khẳng định năng lực và nhắm vào các vị trí cao hơn trong công việc đó.

Ngược lại, với các bạn làm tại các doanh nghiệp hoặc lĩnh vực đòi hỏi phải hướng tới khách hàng (khách hàng là thượng đế, cần phục vụ tận răng hoặc phục vụ 24/7) thì việc tiếp tục phát triển nghề nghiệp thông qua việc trau dồi, học hỏi thêm các kiến thức, kỹ năng khác cần thiết phục vụ cho công việc là điều tất yếu. Khi đó, bạn sẽ bước từ một người thuần chuyên môn cụ thể sang một người nắm rõ toàn bộ quy trình, có khả năng quán xuyến các công việc liên quan đến nhiệm vụ đang đảm nhận.

Trên đây là một số chia sẻ nhỏ theo thiển ý cá nhân, hy vọng sẽ hỗ trợ thêm cho các bạn đang quan tâm hoặc băn khoăn về việc phát triển năng lực bản thân trong công việc. Rất mong nhận thêm các ý kiến chia sẻ, đóng góp, bổ sung thêm của cả nhà.

Nói về câu chuyện của người làm giáo dục

by

0

Thời gian qua mình có cơ hội được nghe, gặp một số người đang làm giáo dục, từ các chuyên gia giáo dục đến những giảng viên đại học, từ những người đam mê việc chia sẻ đến những diễn giả nơi này nơi kia. Lẽ dĩ nhiên, xét về cách truyền động lực hoặc về kiến thức hàn lâm thì tùy theo đối tượng đa số họ đều là chuyên gia trong “món” mà họ đang theo đuổi. Đó là chuyện vui, điều đáng mừng. ^^
 
Song song đó, trong quá trình này, mình cũng thu nhặt được không ít những lăn tăn mà bản thân cũng là người quan tâm đến giáo dục mình không khỏi trăn trở. 
 

1. Chỉ dạy cho những người thích học

 
Đây là quan niệm của một số người đang làm công tác giảng dạy. Họ đơn giản chỉ quan tâm đến người thích học khi đứng lớp và xem nhiệm vụ của mình là truyền thụ kiến thức cho đối tượng này, còn những đối tượng khác thì nằm ngoài nhiệm vụ của mình. 
 
Vấn đề ở đây là:
+ Đâu phải người học nào cũng hiểu được lý do, giá trị thật sự của việc học để tự có tính “thích học” ngay từ đầu? Thực tế cho thấy không ít trường hợp nhờ người Thầy, người Cô biết cách dẫn dắt, thuyết phục, thu hút mà nhiều học trò trở nên mê học và thành tài.
 
+ Nếu theo quan niệm này thì việc học và dạy trở nên gần giống với quan hệ xin-cho. Người dạy cứ mặc sức “ban phát” cái mình muốn, không cần quan tâm đến người học (nhóm chưa thích học) đang muốn gì để cải tiến cách dạy, nâng cao chất lượng việc đứng lớp của mình.
 
2. Số lượng người học ảnh hưởng đến cảm hứng giảng dạy.
 
Điều này xét ở một khía cạnh nào đó cũng có những tác dụng nhất định. Tuy nhiên, khi người dạy có quan niệm này, sẽ có một số phản ứng phụ như sau:
 
+ Họ hướng tới thể hiện hết mình trước đám đông mà trở nên thờ ơ, dạy “cho có” khi gặp hiện tượng người nghe bỏ về hoặc có quá ít người tham dự.
 
+ Họ đổ lỗi cho cảm hứng, chất lượng giảng dạy cho số lượng người học. Trong khi thực tế là, nếu bạn không thể truyền thụ, thuyết phục được 1 người, 1 nhóm nhỏ thì rất khó để bạn trở nên thu hút với một đám đông lớn hơn. 
 
3. “Bi kịch” của người học là lỗi của chương trình giáo dục.
 
Đây là lý do được nhiều người nói đến nhất khi nhắc đến những “sản phẩm lỗi” của nền giáo dục. Điều đáng nói là bản thân người dạy họ quên rằng mình là người truyền đạt, là người đưa đò sang sông. Nghĩa là, khi dạy, họ phải nhớ rằng nhiệm vụ của mình là phải sàng lọc, chọn lọc kiến thức và đưa đến người học một cách phù hợp nhất. Nếu chương trình giáo dục có lỗi, người dạy nhận ra có lỗi mà vẫn dạy cái lỗi cho học trò thì rõ ràng họ có trách nhiệm liên đới trong đó, và nguy hiểm hơn nếu nói theo nguyên lý “lợi ích trăm năm trồng người” thì họ đã chung tay phá nát một thế hệ tương lai. 
 
Nói đến điều này không phải để quy trách nhiệm toàn bộ cho người dạy mà đơn giản mong rằng họ cũng thấy phần trách nhiệm của mình nếu người học xảy ra “bi kịch”: học mà không vận dụng được vào thực tế, vào công việc; học toàn thấy lý thuyết; học nhìn mặt thầy cô mà làm bài để cho đạt điểm qua xong rồi quên hẳn luôn;…
 
Một số câu chuyện trên đây và vô vàn vấn đề khác, tuy nhỏ nhưng nếu tồn tại trong tư tưởng của người dạy thì sẽ ảnh hưởng lớn đến cách thức, tâm thế và chất lượng giảng dạy. Khi mỗi người dạy ý thức được sứ mệnh to lớn, ý nghĩa quan trọng của công việc, vị trí đứng lớp của mình, họ sẽ càng đưa được nhiều hành khách tốt hơn sang sông. Và theo đó, người học sẽ có những tương lai khác hơn, nền giáo dục nước nhà cũng sẽ đi lên theo nghĩa này hay nghĩa khác.

Thế giới tôi đang sống (P.2)

by

0

(Tiếp theo)
***
Nói về Quan hệ Thầy – Trò
 
Hồi xưa – nói là “xưa” nhưng chắc cũng khoảng cuối đời 8x trở về trước thôi (theo tôi quan sát và nhẩm tính) – ai được gọi là Thầy, là Cô thì người đó trong mắt chúng tôi cực kỳ đáng kính trọng. Những điều Thầy nói, Cô nói là những điều hay, lẽ phải cần phải nghe. Lời Thầy Cô là mệnh lệnh không kém gì lệnh Cha, lệnh Mẹ.
Tôi nhớ mãi cái hồi học lớp 3, hồi đó cứ hàng tháng là có sổ liên lạc gửi về báo điểm cho Phụ huynh. Đợt đó tôi học hành chểnh mảng nên điểm không đẹp lắm, lo về nhà Mẹ sẽ mắng, tôi không dám trình sổ mà làm chuyện động trời là … giả chữ ký của Mẹ vào sổ rồi nộp lại cho Cô giáo chủ nhiệm. Tất nhiên là với khả năng bắt chước dở ẹt của tôi thì Cô phát hiện ra dễ dàng. Tôi nhớ mãi giờ học hôm đó, Cô cho cả lớp làm bài tập và gọi riêng tôi lên bàn giáo viên. Cô mở sổ liên lạc và hỏi tôi về chữ-ký-giả. Tôi hoảng hốt thú nhận tất cả với cô. Cô nhìn tôi hồi lâu rồi nói: “Con về nhà kiếm cho cô 1 cái roi tre, mai đem vào lớp cho cô nhé” rồi cho tôi về chỗ. Cả chiều hôm đó tôi lục tung cả nhà mà không kiếm được cây roi nào như cô yêu cầu, lại không dám hỏi Mẹ vì sợ bị lộ chuyện. Đến tận chiều tối mới tìm được 1  thanh tre của mấy nhà làm nón trong xóm còn sót lại, thế là lấy dao ra ngồi hì hục vót cho thẳng, cho nhỏ nhỏ lại. Mẹ thấy lạ hỏi thì tôi nói rằng chuẩn bị cho giờ thủ công ngày mai ở lớp.
Sáng hôm sau tôi mang roi vào, đến giờ lớp làm bài tập chờ đợi Cô gọi lên nhưng không thấy Cô nói gì. Hít một hơi sâu, tôi chủ động mang roi lên gặp Cô. Đưa roi cho Cô, tôi đứng cúi mặt không dám nói gì. Cô nói tôi đưa hai tay lên rồi Cô dùng chính cây roi của tôi đánh nhanh 1 cái. Tôi cảm thấy bất ngờ nhiều hơn là đau, hoặc có thể bởi Cô không xuống tay hết sức. Tôi chờ đợi đến phát roi thứ hai nhưng Cô đã bỏ roi xuống bàn và bảo tôi nhìn thẳng vào mắt Cô. Cô nói với tôi thế này: “Con đã biết lỗi của con chưa? Nói dối là không tốt. Việc con đang làm là dối Mẹ, lừa Cô. Con là một đứa trẻ ngoan, Cô tin con cũng không thoải mái khi làm chuyện này. Lần này Cô cho qua nhưng Cô mong con sẽ không bao giờ lặp lại lỗi lầm như vầy nữa. Nếu không cả Ba Mẹ con và Cô đều sẽ rất buồn lòng. Con nhớ chưa?”. Tôi xấu hổ lí nhí “Dạ” rồi xin lỗi Cô. Cô bảo tôi đem roi về và không trách mắng thêm điều gì nữa. Chiều hôm đó, tôi đưa roi cho Mẹ tôi xem rồi thú nhận tất cả với Mẹ (dù Cô không bắt tôi phải làm điều đó). Mẹ hỏi Cô có giận không, tôi kể cho Mẹ nghe những điều Cô nói. Khác với mọi lần, Mẹ không la mắng tôi mà động viên tôi cố gắng học để sửa lỗi. Cả Cô và Mẹ về sau này cũng nhắc lại lỗi lầm này của tôi nữa, và bạn bè ở lớp tôi không ai biết được những chuyện đã xảy ra.
Tôi nhớ hồi tiểu học lớp tôi cũng có mấy bạn cá biệt lắm, lưu ban đến 3,4 năm thành thử to con hơn mấy đứa “đúng tuổi” như tụi tôi rất nhiều. Thầy  chủ nhiệm thấy mấy bạn học yếu nên phân mấy trò học khá khá kèm cặp thêm.  Các bạn này trong lớp nhiều khi quậy phá, ăn quà vặt, nói chuyện riêng hoặc nhiều khi chửi bậy, Thầy cũng chỉ gọi riêng lên nhắc nhở và động viên thêm chứ không bao giờ trách mắng trước lớp. Thậm chí có bạn Thầy còn tới nhà nói chuyện thêm với phụ huynh để cùng giúp đỡ các bạn (đa số các trường hợp cá biệt ở lớp tôi hồi đó thường có gia cảnh khó khăn hoặc khá phức tạp). Tụi tôi ban đầu còn ngại các bạn, sau thấy Thầy đối xử với các bạn bình thường như mọi người nên mới bắt đầu nói chuyện nhiều hơn và hiểu thêm về các bạn. Lớp tôi năm đó lên lớp cả, tình cảm giữa các thành viên trong lớp cũng thắm thiết – một số bạn sau này lên cấp 2, cấp 3 vẫn giữ liên lạc với nhau (thậm chí tôi còn có duyên học Đại học chung với 1 bạn cấp 1 nữa ^^).
Những năm tháng đi học, cứ đến 20/11 là lại háo hức rủ nhau đi mua hoa, mua quà tặng Thầy, tặng Cô. Được tới nhà Thầy Cô nói chuyện ngoài lề việc học hành, được ăn bánh kẹo Thầy Cô đãi. Tình Thầy – trò rất chi là thắm thiết. Nó ghi dấu mãi trong lòng chúng tôi cho đến tận bây giờ. Mỗi lần nhắc đến tên một Thầy, Cô giáo cũ nào đó là lòng lại bồi hồi nhớ đến những kỷ niệm đã có với một sự trân quý, biết ơn nhất.
Hồi nay – cái hồi mà thông tin ngày ngày lên Internet đều được cập nhật đầy đủ thông tin về tây ta tàu, vùng gần đến vùng sâu vùng xa – tôi lại có cảm giác Quan hệ Thầy – trò hình như đã có ít nhiều đổi khác. Không nói đến đa số, mà chỉ đề cập đến những trường hợp tôi được biết thôi thì tôi có cảm rằng mối quan hệ này đang ngày càng “lượng hóa” và “dân chủ hóa”.

“Lượng hóa” thể hiện bằng con số. Đó là trò đi học thêm đến kỳ phải trả học phí. Trò nào không có học phí thì nhiều trường hợp dù có trình bày gia cảnh ra sao vẫn không được theo học. Thậm chí, ở một số trường Đại học, việc “lượng hóa” còn thể hiện công khai hơn: muốn qua môn này thì 500k/người, muốn điểm này thì thế này… Về phía học trò thì đánh giá thầy cô qua mức tiền mà phụ huynh lo lót hoặc bồi dưỡng cho. Thầy cô nào mà lỡ nhận tiền của phụ huynh thì trò mặc nhiên quy ước rằng “ông/bà ấy không thể đối xử tệ với mình được” nên đôi khi cư xử không mấy tôn trọng.

“Dân chủ hóa” – đúng như tên gọi cũng đã nói lên nhiều điều. Nếu như hồi xưa – theo lời chia sẻ của cô chủ nhiệm cũ của tôi – học trò phải xưng “con” với Thầy Cô, bởi Thầy Cô hoặc đáng tuổi Cha, tuổi Mẹ, hoặc là người đáng kính trọng với nhận thức, trải nghiệm hơn trò một bậc. Ngày nay thì học trò đa số xưng “em”, một số xưng “tôi” và một ít xưng tên trực tiếp trước thầy cô. Sự dân chủ còn thể hiện ở một khía cạnh khác. Nếu ngày xưa chỉ có Thầy Cô chọn không dạy trò, thì ngày nay trò có quyền lên tiếng đổi giáo viên nếu cảm thấy không phù hợp, không đủ trình độ hoặc đôi khi là không … vừa mắt. Lý do được đưa ra ở đây là: trò là người trả tiền – tức người mua hàng, thầy cô là người bán tri thức, nên trò đóng vai trò là “thượng đế”, có quyền chọn mua, mặc cả hoặc phàn nàn nếu muốn. Một sự dân chủ khác mà tôi được chứng kiến là câu chuyện ở giảng đường tôi: Trong buổi học đầu tiên của một môn học mới, Thầy bước vào lớp giới thiệu bản thân, sau đó nhắn nhủ một câu thế này: “Ở giảng đường, chúng ta là thầy trò. Ra khỏi giảng đường, nếu có gặp ở đâu đó, thì nhớ là “nước sông không đụng nước giếng”. Hoặc một hình thức khác mà dạo này công chúng không còn xa lạ nữa là nếu cô thầy lỡ đánh hoặc “đắc tội” với trò thì sẽ bị “xử” bằng nhiều thể loại – như một con người xã hội bình thường có thể chịu “tai ách” ở đâu đấy nếu lỡ làm phiền lòng ai đó. Với nhiều cách thể hiện khác nhau, sự “dân chủ” đã và đang được ứng dụng một cách mạnh mẽ ở trường học như thế.

Đâu đó, thầy trách trò không ra trò. Ngược lại, cũng không ít trò phản ánh thầy không ra thầy. Mọi người cứ mãi đi tìm nguyên nhân vì sao học trò không như xưa, thầy không như xưa, tình cảm thầy – trò không được sâu đậm và đáng quý như xưa như thể lục tìm một điều tốt đẹp đã qua đi mãi không thể giữ lại. Ờ thì, vẫn có những người Thầy đáng kính trọng, vẫn có những người Trò ngoan, vẫn có những mối quan hệ Thầy – trò đẹp đẽ, ở ngay đâu đây chứ không phải ở nơi nào đó xa xôi, khi mà, Thầy đúng là Thầy và người trò theo đó, sẽ biết bổn phận, cách cư xử của mình cũng như hình thành được sự liên kết vô hình mà chặt chẽ giữa người Thầy, người trò.

(Còn nữa)

Thế giới tôi đang sống (P.1)

by

0

“Thế giới” ở đây được hiểu là cuộc sống đang diễn ra xung quanh tôi, là thế giới thu nhỏ mà tầm mắt tôi có thể nhìn, là môi trường mà tôi đang sống, học tập và làm việc. Bài viết này vì lẽ đó chỉ kể về những gì tôi thấy, tôi nghe và tôi chứng kiến – như chính nó thể hiện – hiển nhiên không bàn đến bản chất, nguyên nhân. Nếu có những bình luận kèm theo thì có chăng chỉ là một chút mạn đàm vài ba điều trăn trở nhỏ nhoi, chủ quan mà thôi, chứ không ám chỉ, đả kích ai hoặc điều gì…
***
Nói về chuyện HỌC
Nguồn: Internet

Nhớ ngày xưa đi học, thấy Thầy Cô giảng điều gì hay là sướng lắm, chăm chú lắng nghe, về nhà đọc thêm sách, làm thêm bài tập để thỏa mãn cái sự hứng thú có được từ lớp học. Thế là mê hết môn này đến môn kia, quý hết Thầy này đến Cô kia. Khi đó, chỉ quan tâm đơn thuần đến những điều được Học: Điều đó có mới mẻ không? Điều đó có giải đáp được những cái mình đang băn khoăn không? Điều đó có đúng, phù hợp với những điều mình đã được học, được biết trước đây không? Điều đó có logic không?… chứ mặc nhiên không quan tâm đến con người hay gia cảnh của người đứng lớp. Có Thầy sau giờ dạy phải đi lấy thức ăn thừa về để nuôi lợn tăng thu nhập cho gia đình. Có Cô chiều chiều phải ra trường mầm non bán mấy thứ kẹo bánh, đồ chơi cho con nít để có thêm ít đồng trang trải chi phí… Những điều đó, hầu như khi đang học tôi đều không biết, thường là đến tận học kỳ sau hoặc thậm chí các năm học sau mới biết và khi biết rồi thì sự kính trọng của tôi với các Thầy, các Cô không hề sụt giảm mà ngược lại còn gia tăng lên rất nhiều. Bạn bè tôi, tôi nhớ khi đó có người biết chuyện rồi thì tỏ ra ái ngại – người thì thương cảm, người thì không chú tâm vào bài giảng mà quan tâm đến việc sau buổi dạy hôm nay người Thầy, người Cô đó sẽ làm gì tiếp theo. Âu là cũng đủ suy nghĩ cả!
Lên Đại học, tôi vẫn giữ tâm thế đó để đến giảng đường – nghĩa là tìm điều hay trong các bài giảng của Thầy Cô để học. Tôi học Quản trị kinh doanh và thích thú tìm về các nguyên lý, quy luật cơ bản và ứng dụng đằng sau của các môn học về món “quản trị” này và tiếp tục thỏa mãn cái sự sung sướng được “gãi đúng chỗ ngứa”. Và cũng như mọi khi, tôi cũng không quan tâm lắm đến “background” của người dạy. Bạn bè tôi, ở thời điểm đó, một số người đã bắt đầu manh nha suy nghĩ: Thầy nào giàu hoặc có doanh nghiệp riêng rồi thì mới dạy được Quản trị kinh doanh thành ra với những Thầy Cô có vẻ bên ngoài “hòa nhoáng”, tiểu sử đẹp, thành tích nổi bật thì các bạn siêng năng đến lớp, phát biểu, lấy cảm tình. Còn những Thầy Cô “mộc mạc” hơn (dù có thể giàu trải nghiệm hơn, kiến thức uyên thâm hơn) thì các bạn học có vẻ uể oải, đối phó. (Sau này đi làm và hiểu hơn về tâm lý thị trường tôi mới không còn lạ lẫm với điều đó nữa).
Hai câu chuyện trên xét ra chẳng có nội dung gì nhiều, đơn thuần là kể lể chuyện “ngày xưa” nhưng sở dĩ tôi nhớ đến nó là bởi chứng kiến được những “chuyện nay” cũng nói về người Dạy và người Học.
Tôi có anh bạn mở lớp dạy Kinh doanh. Nếu xét về mức độ trải nghiệm thì có thể xếp anh vào dạng “dân chơi” rất chi là đời về lĩnh vực này. Đã từng thành công từ rất sớm, đã từng thất bại đầy cay đắng, đã từng làm giàu “sai”, đã có mười mấy đứa học trò rất thành công trên thương trường (nhiều người khá có tiếng)…. Sở dĩ anh mở lớp dạy là bởi anh muốn chỉ cho mọi người cách có thể kiếm sống, làm giàu một cách chân chính – để không như anh từng tham lam, từng “ngu dốt” (như cách anh hay nói) – và giúp đời nhiều hơn – Đây cũng là cách mà anh muốn sửa sai với đời. Học viên ban đầu đến với anh bởi sự tò mò về những câu chuyện “làm giàu” của anh, nhưng sau đó khi nghe những lời phong phanh, đồn đại về quá khứ không “giàu sạch” của anh bỗng trở nên nghi ngờ, thậm chí nhiều người ghét bỏ anh không thương tiếc. Chưa kể trong quá trình dạy, anh khá nghiêm khắc với học trò (nếu không muốn nói là đôi khi có chút hà khắc), nên hiểu lầm càng chất đống hiểu lầm, và nhiều học viên đã chọn rời xa anh. Những người ở lại, sau thời gian “nằm gai nếm mật” đều trưởng thành nhanh chóng trong suy nghĩ, hành động cũng như bắt đầu gặt hái những kết quả khả quan trong công cuộc kinh doanh, làm giàu của mình – và tất nhiên là theo con đường đúng đắn, quang minh lỗi lạc. Khi đã hiểu được anh và những giá trị anh chia sẻ, họ yêu quý và biết ơn anh thật nhều.
Hôm trước vô tình tôi đọc được một bài viết kể về câu chuyện chốn tù lao của những người phạm tội “hiếp dâm”. Theo lời kể của một người từng nếm trải thưc tế, bị “trừng phạt” với những đòn rất độc của các bạn tù nếu thụ án “yêu râu xanh”, anh (người kể chuyện) nói rằng, sau những ngày thụ án, anh bị ám ảnh bởi tội lỗi mình đã gây ra khi chịu sự đau đớn của các hình phạt – anh thấu hiểu nỗi đau về thể xác và tinh thần của nạn nhân trước các tội ác của anh. Anh khẳng định rằng, nếu cho anh phạm tội lần nữa, anh cũng không dám bởi quá sợ hãi tội lỗi của chính mình. Anh ra tù, xã hội và gia đình có thể một ngày nào đó sẽ tha thứ cho anh nhưng bản thân anh sẽ mãi không thể tha thứ cho chính mình. Đọc câu chuyện này tôi chợt nghĩ rằng, nếu có những buổi trò chuyện công khai giữa anh và công chúng về sự hối lỗi, ăn năn và những ám ảnh đã trải qua trong thời gian ở tù thì biết đâu số tội phạm “hiếp dâm” sẽ giảm đi bởi tôi tin rằng chỉ cần nghe được mô tả chi tiết các hình phạt thôi cũng đủ làm cho những người có “tà tâm” phải ớn lạnh. Nhưng ngay sau đó, một thực tế đã lôi tôi quay trở lại với trăn trở: Nhưng liệu bao nhiêu người sẽ chịu mở lòng mình để đón nhận, lắng nghe và tin tưởng một người có tiền án chia sẻ về chủ đề “Đừng bao giờ hiếp dâm?”
 
Sợi dây liên kết ở những câu chuyện này là gì??? Theo thiển ý suy nghĩ cá nhân của tôi là “người học” (người đi học, tham dự hội thảo, khóa học, người nghe, …) đang đổ hết trách nhiệm lên đầu “người dạy” (người giáo viên, diễn giả, người chia sẻ, người nói…). Theo đó những vấn đề liên quan đến “người dạy” sẽ được đem lên bàn cân để xem xét, đánh giá. Nếu họ “ok” thì những điều họ chia sẻ được mặc định là những điều nên nghe, nên học, là những điều đúng đắn, tốt đẹp. Nếu học “không ok” thì những điều họ nói có đúng đến mấy cũng chỉ là lý thuyết, là điều cần xem xét, là nghe ủng hộ cho vui và đôi khi cảm thấy có chút “tào lao”. (Tất nhiên trong trường hợp đang nói, nếu tiêu chí đánh giá của bạn là phù hợp thì mọi việc vẫn đang ổn ^^). Điều tôi muốn trao đổi là chính kiến của bạn và điều bạn muốn học đã được xếp sau mọi tiêu chuẩn đánh giá dành cho người dạy. Thay vì quan tâm điều bạn được Học có đúng không, bạn quan tâm hơn đến background của họ. Thay vì xem việc Học là để phục vụ cho nhận thức, hiểu biết – làm vốn bản thân trong lâu dài, bạn tìm kiếm các chiêu thức để thành công nhanh chóng. Thay vì đặt câu hỏi cho chính mình để nhìn thấy các vấn đề còn tồn tại và tự tìm đáp án, bạn mong nghe được câu trả lời từ cuộc đời của ai đó. Chính vì lẽ đó, những chương trình, những “người dạy” đáp ứng được cái lý do thứ hai khiến bạn hứng thú “học” hơn và sẵn sàng chi tiền. Và điều này cũng đồng nghĩ với việc, bạn đem tất cả những kỳ vọng về tương lai, về cuộc sống mới đặt lên vai những người mà bạn xem là “người dạy”. Theo đó, trường hợp “người dạy” xảy ra “biến cố” về sau, bạn có thể sẽ có khuynh hướng phủ quyết những điều được học – vì nó được “dạy” bởi một “người sai” – thậm chí có thể lên án họ là lừa đảo, là đã khiến bạn mất lòng tin này nọ. Nhưng xét một cách toàn diện, liệu có phải toàn bộ trách nhiệm thuộc về “người sai”? Hay là họ chỉ đang gánh thay mớ nghĩa vụ cho những người vô-trách-nhiệm-với-chính-mình đã trao toàn quyền cho họ???
Chợt nhớ đến câu nói của một người Thầy của tôi: Người ta không ai Dạy ai cả, mà chỉ là chia sẻ trải nghiệm, kinh nghiệm và kiến thức mình có với những người chưa có hoặc có ít hơn thôi. Như vậy, liệu có phải là thay vì lên án việc “dạy sai”, chúng ta cần tiếp cận vấn đề ở góc độ “Học sai” sẽ là hợp lý hơn chăng?
(còn nữa)