Thế giới tôi đang sống (P.2)

(Tiếp theo)
***
Nói về Quan hệ Thầy – Trò
 
Hồi xưa – nói là “xưa” nhưng chắc cũng khoảng cuối đời 8x trở về trước thôi (theo tôi quan sát và nhẩm tính) – ai được gọi là Thầy, là Cô thì người đó trong mắt chúng tôi cực kỳ đáng kính trọng. Những điều Thầy nói, Cô nói là những điều hay, lẽ phải cần phải nghe. Lời Thầy Cô là mệnh lệnh không kém gì lệnh Cha, lệnh Mẹ.
Tôi nhớ mãi cái hồi học lớp 3, hồi đó cứ hàng tháng là có sổ liên lạc gửi về báo điểm cho Phụ huynh. Đợt đó tôi học hành chểnh mảng nên điểm không đẹp lắm, lo về nhà Mẹ sẽ mắng, tôi không dám trình sổ mà làm chuyện động trời là … giả chữ ký của Mẹ vào sổ rồi nộp lại cho Cô giáo chủ nhiệm. Tất nhiên là với khả năng bắt chước dở ẹt của tôi thì Cô phát hiện ra dễ dàng. Tôi nhớ mãi giờ học hôm đó, Cô cho cả lớp làm bài tập và gọi riêng tôi lên bàn giáo viên. Cô mở sổ liên lạc và hỏi tôi về chữ-ký-giả. Tôi hoảng hốt thú nhận tất cả với cô. Cô nhìn tôi hồi lâu rồi nói: “Con về nhà kiếm cho cô 1 cái roi tre, mai đem vào lớp cho cô nhé” rồi cho tôi về chỗ. Cả chiều hôm đó tôi lục tung cả nhà mà không kiếm được cây roi nào như cô yêu cầu, lại không dám hỏi Mẹ vì sợ bị lộ chuyện. Đến tận chiều tối mới tìm được 1  thanh tre của mấy nhà làm nón trong xóm còn sót lại, thế là lấy dao ra ngồi hì hục vót cho thẳng, cho nhỏ nhỏ lại. Mẹ thấy lạ hỏi thì tôi nói rằng chuẩn bị cho giờ thủ công ngày mai ở lớp.
Sáng hôm sau tôi mang roi vào, đến giờ lớp làm bài tập chờ đợi Cô gọi lên nhưng không thấy Cô nói gì. Hít một hơi sâu, tôi chủ động mang roi lên gặp Cô. Đưa roi cho Cô, tôi đứng cúi mặt không dám nói gì. Cô nói tôi đưa hai tay lên rồi Cô dùng chính cây roi của tôi đánh nhanh 1 cái. Tôi cảm thấy bất ngờ nhiều hơn là đau, hoặc có thể bởi Cô không xuống tay hết sức. Tôi chờ đợi đến phát roi thứ hai nhưng Cô đã bỏ roi xuống bàn và bảo tôi nhìn thẳng vào mắt Cô. Cô nói với tôi thế này: “Con đã biết lỗi của con chưa? Nói dối là không tốt. Việc con đang làm là dối Mẹ, lừa Cô. Con là một đứa trẻ ngoan, Cô tin con cũng không thoải mái khi làm chuyện này. Lần này Cô cho qua nhưng Cô mong con sẽ không bao giờ lặp lại lỗi lầm như vầy nữa. Nếu không cả Ba Mẹ con và Cô đều sẽ rất buồn lòng. Con nhớ chưa?”. Tôi xấu hổ lí nhí “Dạ” rồi xin lỗi Cô. Cô bảo tôi đem roi về và không trách mắng thêm điều gì nữa. Chiều hôm đó, tôi đưa roi cho Mẹ tôi xem rồi thú nhận tất cả với Mẹ (dù Cô không bắt tôi phải làm điều đó). Mẹ hỏi Cô có giận không, tôi kể cho Mẹ nghe những điều Cô nói. Khác với mọi lần, Mẹ không la mắng tôi mà động viên tôi cố gắng học để sửa lỗi. Cả Cô và Mẹ về sau này cũng nhắc lại lỗi lầm này của tôi nữa, và bạn bè ở lớp tôi không ai biết được những chuyện đã xảy ra.
Tôi nhớ hồi tiểu học lớp tôi cũng có mấy bạn cá biệt lắm, lưu ban đến 3,4 năm thành thử to con hơn mấy đứa “đúng tuổi” như tụi tôi rất nhiều. Thầy  chủ nhiệm thấy mấy bạn học yếu nên phân mấy trò học khá khá kèm cặp thêm.  Các bạn này trong lớp nhiều khi quậy phá, ăn quà vặt, nói chuyện riêng hoặc nhiều khi chửi bậy, Thầy cũng chỉ gọi riêng lên nhắc nhở và động viên thêm chứ không bao giờ trách mắng trước lớp. Thậm chí có bạn Thầy còn tới nhà nói chuyện thêm với phụ huynh để cùng giúp đỡ các bạn (đa số các trường hợp cá biệt ở lớp tôi hồi đó thường có gia cảnh khó khăn hoặc khá phức tạp). Tụi tôi ban đầu còn ngại các bạn, sau thấy Thầy đối xử với các bạn bình thường như mọi người nên mới bắt đầu nói chuyện nhiều hơn và hiểu thêm về các bạn. Lớp tôi năm đó lên lớp cả, tình cảm giữa các thành viên trong lớp cũng thắm thiết – một số bạn sau này lên cấp 2, cấp 3 vẫn giữ liên lạc với nhau (thậm chí tôi còn có duyên học Đại học chung với 1 bạn cấp 1 nữa ^^).
Những năm tháng đi học, cứ đến 20/11 là lại háo hức rủ nhau đi mua hoa, mua quà tặng Thầy, tặng Cô. Được tới nhà Thầy Cô nói chuyện ngoài lề việc học hành, được ăn bánh kẹo Thầy Cô đãi. Tình Thầy – trò rất chi là thắm thiết. Nó ghi dấu mãi trong lòng chúng tôi cho đến tận bây giờ. Mỗi lần nhắc đến tên một Thầy, Cô giáo cũ nào đó là lòng lại bồi hồi nhớ đến những kỷ niệm đã có với một sự trân quý, biết ơn nhất.
Hồi nay – cái hồi mà thông tin ngày ngày lên Internet đều được cập nhật đầy đủ thông tin về tây ta tàu, vùng gần đến vùng sâu vùng xa – tôi lại có cảm giác Quan hệ Thầy – trò hình như đã có ít nhiều đổi khác. Không nói đến đa số, mà chỉ đề cập đến những trường hợp tôi được biết thôi thì tôi có cảm rằng mối quan hệ này đang ngày càng “lượng hóa” và “dân chủ hóa”.

“Lượng hóa” thể hiện bằng con số. Đó là trò đi học thêm đến kỳ phải trả học phí. Trò nào không có học phí thì nhiều trường hợp dù có trình bày gia cảnh ra sao vẫn không được theo học. Thậm chí, ở một số trường Đại học, việc “lượng hóa” còn thể hiện công khai hơn: muốn qua môn này thì 500k/người, muốn điểm này thì thế này… Về phía học trò thì đánh giá thầy cô qua mức tiền mà phụ huynh lo lót hoặc bồi dưỡng cho. Thầy cô nào mà lỡ nhận tiền của phụ huynh thì trò mặc nhiên quy ước rằng “ông/bà ấy không thể đối xử tệ với mình được” nên đôi khi cư xử không mấy tôn trọng.

“Dân chủ hóa” – đúng như tên gọi cũng đã nói lên nhiều điều. Nếu như hồi xưa – theo lời chia sẻ của cô chủ nhiệm cũ của tôi – học trò phải xưng “con” với Thầy Cô, bởi Thầy Cô hoặc đáng tuổi Cha, tuổi Mẹ, hoặc là người đáng kính trọng với nhận thức, trải nghiệm hơn trò một bậc. Ngày nay thì học trò đa số xưng “em”, một số xưng “tôi” và một ít xưng tên trực tiếp trước thầy cô. Sự dân chủ còn thể hiện ở một khía cạnh khác. Nếu ngày xưa chỉ có Thầy Cô chọn không dạy trò, thì ngày nay trò có quyền lên tiếng đổi giáo viên nếu cảm thấy không phù hợp, không đủ trình độ hoặc đôi khi là không … vừa mắt. Lý do được đưa ra ở đây là: trò là người trả tiền – tức người mua hàng, thầy cô là người bán tri thức, nên trò đóng vai trò là “thượng đế”, có quyền chọn mua, mặc cả hoặc phàn nàn nếu muốn. Một sự dân chủ khác mà tôi được chứng kiến là câu chuyện ở giảng đường tôi: Trong buổi học đầu tiên của một môn học mới, Thầy bước vào lớp giới thiệu bản thân, sau đó nhắn nhủ một câu thế này: “Ở giảng đường, chúng ta là thầy trò. Ra khỏi giảng đường, nếu có gặp ở đâu đó, thì nhớ là “nước sông không đụng nước giếng”. Hoặc một hình thức khác mà dạo này công chúng không còn xa lạ nữa là nếu cô thầy lỡ đánh hoặc “đắc tội” với trò thì sẽ bị “xử” bằng nhiều thể loại – như một con người xã hội bình thường có thể chịu “tai ách” ở đâu đấy nếu lỡ làm phiền lòng ai đó. Với nhiều cách thể hiện khác nhau, sự “dân chủ” đã và đang được ứng dụng một cách mạnh mẽ ở trường học như thế.

Đâu đó, thầy trách trò không ra trò. Ngược lại, cũng không ít trò phản ánh thầy không ra thầy. Mọi người cứ mãi đi tìm nguyên nhân vì sao học trò không như xưa, thầy không như xưa, tình cảm thầy – trò không được sâu đậm và đáng quý như xưa như thể lục tìm một điều tốt đẹp đã qua đi mãi không thể giữ lại. Ờ thì, vẫn có những người Thầy đáng kính trọng, vẫn có những người Trò ngoan, vẫn có những mối quan hệ Thầy – trò đẹp đẽ, ở ngay đâu đây chứ không phải ở nơi nào đó xa xôi, khi mà, Thầy đúng là Thầy và người trò theo đó, sẽ biết bổn phận, cách cư xử của mình cũng như hình thành được sự liên kết vô hình mà chặt chẽ giữa người Thầy, người trò.

(Còn nữa)

Thế giới tôi đang sống (P.1)

“Thế giới” ở đây được hiểu là cuộc sống đang diễn ra xung quanh tôi, là thế giới thu nhỏ mà tầm mắt tôi có thể nhìn, là môi trường mà tôi đang sống, học tập và làm việc. Bài viết này vì lẽ đó chỉ kể về những gì tôi thấy, tôi nghe và tôi chứng kiến – như chính nó thể hiện – hiển nhiên không bàn đến bản chất, nguyên nhân. Nếu có những bình luận kèm theo thì có chăng chỉ là một chút mạn đàm vài ba điều trăn trở nhỏ nhoi, chủ quan mà thôi, chứ không ám chỉ, đả kích ai hoặc điều gì…
***
Nói về chuyện HỌC
Nguồn: Internet

Nhớ ngày xưa đi học, thấy Thầy Cô giảng điều gì hay là sướng lắm, chăm chú lắng nghe, về nhà đọc thêm sách, làm thêm bài tập để thỏa mãn cái sự hứng thú có được từ lớp học. Thế là mê hết môn này đến môn kia, quý hết Thầy này đến Cô kia. Khi đó, chỉ quan tâm đơn thuần đến những điều được Học: Điều đó có mới mẻ không? Điều đó có giải đáp được những cái mình đang băn khoăn không? Điều đó có đúng, phù hợp với những điều mình đã được học, được biết trước đây không? Điều đó có logic không?… chứ mặc nhiên không quan tâm đến con người hay gia cảnh của người đứng lớp. Có Thầy sau giờ dạy phải đi lấy thức ăn thừa về để nuôi lợn tăng thu nhập cho gia đình. Có Cô chiều chiều phải ra trường mầm non bán mấy thứ kẹo bánh, đồ chơi cho con nít để có thêm ít đồng trang trải chi phí… Những điều đó, hầu như khi đang học tôi đều không biết, thường là đến tận học kỳ sau hoặc thậm chí các năm học sau mới biết và khi biết rồi thì sự kính trọng của tôi với các Thầy, các Cô không hề sụt giảm mà ngược lại còn gia tăng lên rất nhiều. Bạn bè tôi, tôi nhớ khi đó có người biết chuyện rồi thì tỏ ra ái ngại – người thì thương cảm, người thì không chú tâm vào bài giảng mà quan tâm đến việc sau buổi dạy hôm nay người Thầy, người Cô đó sẽ làm gì tiếp theo. Âu là cũng đủ suy nghĩ cả!
Lên Đại học, tôi vẫn giữ tâm thế đó để đến giảng đường – nghĩa là tìm điều hay trong các bài giảng của Thầy Cô để học. Tôi học Quản trị kinh doanh và thích thú tìm về các nguyên lý, quy luật cơ bản và ứng dụng đằng sau của các môn học về món “quản trị” này và tiếp tục thỏa mãn cái sự sung sướng được “gãi đúng chỗ ngứa”. Và cũng như mọi khi, tôi cũng không quan tâm lắm đến “background” của người dạy. Bạn bè tôi, ở thời điểm đó, một số người đã bắt đầu manh nha suy nghĩ: Thầy nào giàu hoặc có doanh nghiệp riêng rồi thì mới dạy được Quản trị kinh doanh thành ra với những Thầy Cô có vẻ bên ngoài “hòa nhoáng”, tiểu sử đẹp, thành tích nổi bật thì các bạn siêng năng đến lớp, phát biểu, lấy cảm tình. Còn những Thầy Cô “mộc mạc” hơn (dù có thể giàu trải nghiệm hơn, kiến thức uyên thâm hơn) thì các bạn học có vẻ uể oải, đối phó. (Sau này đi làm và hiểu hơn về tâm lý thị trường tôi mới không còn lạ lẫm với điều đó nữa).
Hai câu chuyện trên xét ra chẳng có nội dung gì nhiều, đơn thuần là kể lể chuyện “ngày xưa” nhưng sở dĩ tôi nhớ đến nó là bởi chứng kiến được những “chuyện nay” cũng nói về người Dạy và người Học.
Tôi có anh bạn mở lớp dạy Kinh doanh. Nếu xét về mức độ trải nghiệm thì có thể xếp anh vào dạng “dân chơi” rất chi là đời về lĩnh vực này. Đã từng thành công từ rất sớm, đã từng thất bại đầy cay đắng, đã từng làm giàu “sai”, đã có mười mấy đứa học trò rất thành công trên thương trường (nhiều người khá có tiếng)…. Sở dĩ anh mở lớp dạy là bởi anh muốn chỉ cho mọi người cách có thể kiếm sống, làm giàu một cách chân chính – để không như anh từng tham lam, từng “ngu dốt” (như cách anh hay nói) – và giúp đời nhiều hơn – Đây cũng là cách mà anh muốn sửa sai với đời. Học viên ban đầu đến với anh bởi sự tò mò về những câu chuyện “làm giàu” của anh, nhưng sau đó khi nghe những lời phong phanh, đồn đại về quá khứ không “giàu sạch” của anh bỗng trở nên nghi ngờ, thậm chí nhiều người ghét bỏ anh không thương tiếc. Chưa kể trong quá trình dạy, anh khá nghiêm khắc với học trò (nếu không muốn nói là đôi khi có chút hà khắc), nên hiểu lầm càng chất đống hiểu lầm, và nhiều học viên đã chọn rời xa anh. Những người ở lại, sau thời gian “nằm gai nếm mật” đều trưởng thành nhanh chóng trong suy nghĩ, hành động cũng như bắt đầu gặt hái những kết quả khả quan trong công cuộc kinh doanh, làm giàu của mình – và tất nhiên là theo con đường đúng đắn, quang minh lỗi lạc. Khi đã hiểu được anh và những giá trị anh chia sẻ, họ yêu quý và biết ơn anh thật nhều.
Hôm trước vô tình tôi đọc được một bài viết kể về câu chuyện chốn tù lao của những người phạm tội “hiếp dâm”. Theo lời kể của một người từng nếm trải thưc tế, bị “trừng phạt” với những đòn rất độc của các bạn tù nếu thụ án “yêu râu xanh”, anh (người kể chuyện) nói rằng, sau những ngày thụ án, anh bị ám ảnh bởi tội lỗi mình đã gây ra khi chịu sự đau đớn của các hình phạt – anh thấu hiểu nỗi đau về thể xác và tinh thần của nạn nhân trước các tội ác của anh. Anh khẳng định rằng, nếu cho anh phạm tội lần nữa, anh cũng không dám bởi quá sợ hãi tội lỗi của chính mình. Anh ra tù, xã hội và gia đình có thể một ngày nào đó sẽ tha thứ cho anh nhưng bản thân anh sẽ mãi không thể tha thứ cho chính mình. Đọc câu chuyện này tôi chợt nghĩ rằng, nếu có những buổi trò chuyện công khai giữa anh và công chúng về sự hối lỗi, ăn năn và những ám ảnh đã trải qua trong thời gian ở tù thì biết đâu số tội phạm “hiếp dâm” sẽ giảm đi bởi tôi tin rằng chỉ cần nghe được mô tả chi tiết các hình phạt thôi cũng đủ làm cho những người có “tà tâm” phải ớn lạnh. Nhưng ngay sau đó, một thực tế đã lôi tôi quay trở lại với trăn trở: Nhưng liệu bao nhiêu người sẽ chịu mở lòng mình để đón nhận, lắng nghe và tin tưởng một người có tiền án chia sẻ về chủ đề “Đừng bao giờ hiếp dâm?”
 
Sợi dây liên kết ở những câu chuyện này là gì??? Theo thiển ý suy nghĩ cá nhân của tôi là “người học” (người đi học, tham dự hội thảo, khóa học, người nghe, …) đang đổ hết trách nhiệm lên đầu “người dạy” (người giáo viên, diễn giả, người chia sẻ, người nói…). Theo đó những vấn đề liên quan đến “người dạy” sẽ được đem lên bàn cân để xem xét, đánh giá. Nếu họ “ok” thì những điều họ chia sẻ được mặc định là những điều nên nghe, nên học, là những điều đúng đắn, tốt đẹp. Nếu học “không ok” thì những điều họ nói có đúng đến mấy cũng chỉ là lý thuyết, là điều cần xem xét, là nghe ủng hộ cho vui và đôi khi cảm thấy có chút “tào lao”. (Tất nhiên trong trường hợp đang nói, nếu tiêu chí đánh giá của bạn là phù hợp thì mọi việc vẫn đang ổn ^^). Điều tôi muốn trao đổi là chính kiến của bạn và điều bạn muốn học đã được xếp sau mọi tiêu chuẩn đánh giá dành cho người dạy. Thay vì quan tâm điều bạn được Học có đúng không, bạn quan tâm hơn đến background của họ. Thay vì xem việc Học là để phục vụ cho nhận thức, hiểu biết – làm vốn bản thân trong lâu dài, bạn tìm kiếm các chiêu thức để thành công nhanh chóng. Thay vì đặt câu hỏi cho chính mình để nhìn thấy các vấn đề còn tồn tại và tự tìm đáp án, bạn mong nghe được câu trả lời từ cuộc đời của ai đó. Chính vì lẽ đó, những chương trình, những “người dạy” đáp ứng được cái lý do thứ hai khiến bạn hứng thú “học” hơn và sẵn sàng chi tiền. Và điều này cũng đồng nghĩ với việc, bạn đem tất cả những kỳ vọng về tương lai, về cuộc sống mới đặt lên vai những người mà bạn xem là “người dạy”. Theo đó, trường hợp “người dạy” xảy ra “biến cố” về sau, bạn có thể sẽ có khuynh hướng phủ quyết những điều được học – vì nó được “dạy” bởi một “người sai” – thậm chí có thể lên án họ là lừa đảo, là đã khiến bạn mất lòng tin này nọ. Nhưng xét một cách toàn diện, liệu có phải toàn bộ trách nhiệm thuộc về “người sai”? Hay là họ chỉ đang gánh thay mớ nghĩa vụ cho những người vô-trách-nhiệm-với-chính-mình đã trao toàn quyền cho họ???
Chợt nhớ đến câu nói của một người Thầy của tôi: Người ta không ai Dạy ai cả, mà chỉ là chia sẻ trải nghiệm, kinh nghiệm và kiến thức mình có với những người chưa có hoặc có ít hơn thôi. Như vậy, liệu có phải là thay vì lên án việc “dạy sai”, chúng ta cần tiếp cận vấn đề ở góc độ “Học sai” sẽ là hợp lý hơn chăng?
(còn nữa)